HASTALIĞIN ADI: İRTİKAP

 

 

Hastalığın Tanımı

 

Kamu görevlisinin görev ve yetkisini kötüye kullanmak suretiyle muhatap olduğu kişi ve kuruluş temsilcilerini zorlayarak bir maddi ya da maddi olmayan menfaat temin etmesidir. İrtikap ile rüşvet arasındaki fark şudur. Rüşvette, genellikle rüşvet alan ile rüşvet veren arasında bir tür gizli anlaşma ve sözleşme mevcuttur. Oysa irtikapta, kamu görevlisi yaptığı işin yasadışı olduğunu bilerek ve karşı tarafın (muhatap olunan kişi ve kuruluş) güç durumda olmasından yararlanarak zorla ya da ikna yoluyla bir menfaat talebinde bulunur. İrtikap suçu Türk Ceza Kanunu’nda şu şekilde tanımlanmıştır. “Memuriyet sıfatını veya görevini kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına haksız olarak para verilmesine veya sair menfaatler sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına, bir kimseyi icbar eden memura altı yıldan az olmamak üzere ağır hapis cezası verilir. Yukarıdaki ...cürüm, ikna suretiyle işlenirse faile dört yıldan altı yıla kadar ağır hapis cezası verilir. Memur kanunen almaması gereken bir şeyi diğerinin hatasından yararlanarak almış bulunursa iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası verilir.” (TCK. Md. 209.)

 

İrtikap, kamu görevlisinin muhatap olduğu kişi ve kuruluşu açıkça bir menfaat sağlamaya zorlaması (açık irtikap) şeklinde ortaya çıkabileceği gibi, ikna yoluyla zorlama (kapalı irtikap) ya da kişi ve kuruluşun yanılmasından yararlanarak menfaat sağlamaya zorlama (dolaylı irtikap) şeklinde de ortaya çıkabilir.

 

 

Hastalığın Yaygın Olduğu Alanlar

 

İrtikap, rüşvetin yaygın olduğu tüm kamu kurum ve kuruluşlarında yaygınlık gösterebilir.

 

 

 

Hastalığın Nedenleri

 

İrtikapın nedenleri genel olarak rüşvet ile aynıdır.

 

 

 

Hastalığın Tedavisi

 

Bürokrasi ve kırtasiyecilik azaltılmalıdır,

Kamu sektöründe Toplam Kalite Yönetimi uygulanmalıdır,

Kamu görevlilerinin maaş ve ücretleri iyileştirilmelidir,

İhale ve teşvik mevzuatı rüşvete imkan vermeyecek şekilde düzenlenmeli ve şeffaflık sağlanmalıdır,

İrtikapın yaygın olduğu kuruluşlarda etkin denetim yapılmalıdır,

Ombudsman kurumu oluşturulmalıdır,

İrtikapı ihbar edenleri ödüllendirecek ve koruyacak yasal düzenlemeler yapılmalıdır,

İrtikap suçu yasalarda net olarak tanımlanmalı ve cezalar ağırlaştırılmalıdır,

Eğitim yoluyla irtikapla mücadele edilmelidir,

Sivil toplum kuruluşlarının (meslek kuruluşları vs.) irtikapla mücadele etmesi gereklidir.